Новости

 

 

Презентация. Кӱрген айының 27-ҷі кӱніңде А.М.Топановтың адынаң Хакас национальнай театрда «Первая Ленинградская» книганың презентациязы ирткен

 

Россияның саблығ артизi, Хакасияның чон артизi Светлана Чаптыкова наа книгазынаң таныстырарға тиктең нимес пу кӱннi таллап алған. Ол кӱнде, 82 чыл мының алнында, Ленинград город азымахчы ыырҷыларның хурчаанаң позып алған. Че нименең палғалыстығ пiстiң театрның паза Матыр-городтың чуртазы? 1939 чылда пастағызын на Хакасиядаң Ленинградтағы хазна театр институдынзар артист поларға сағынчатхан чир-суғҷыларыбыс кiрiп алғаннар: 16 оол паза 9 хыс.

 

1941 чылда 22 хандыхта ханнығ чаа пасталыбысханда, ооллар, военкоматсар парып, пос кӧңнiнең фронтсар сурынып, Чир-суубысты арачылирға кӧдiрiлгеннер. Чиит хыстар городты арачылирға халғаннар.

 

16 хакас оолның пизi ле хорғыстығ чаа­даң айланған: Георгий Топанов, Григорий Борчиков, Аркадий Кучендаев, Фёдор Райков, Алексей Барахтаев. 1942 чылда 11 кӧрiкте Ленинградтың хур­чаанда Валентина Килижекова ах чарыхтаң парыбысхан. Ол чылда хосхар айында Хакасиязар сигiс хыс айланған: Тамара Баинова, Анна Заболотникова, Анна Какашкина, Елена Петровна Килижекова, Елена Николаевна Килижекова, Анас­тасия Тодикова, Клавдия Чаркова.

 

Презентация пасталчатханда, театрның кiчiг залында чыылысхан аалҷылар алнынзар, холында сiлiг чахайахтар тудынып, А.М.Топановтың адынаң Хакас драма театрының директоры, Хакасия культуразының саблығ тоғынҷызы Владимир Чустеев сыххан.

 

– Аарлығ нанҷылар, пӱӱн пiс наа книганың презентациязын иртiрчебic. Театр­ның тархынында мындағ мероприятиелер удаа полбинча. Мин холымда илбек артизiбiс Светлана Семёновна Чаптыкованың хайхастығ книгазын тутчам. Ол аны позының кӧңнiнең, кӱстенiзiнең паза позының ахчазына чарыхха сығарған. Ағаа архивнең кӧп тоғынарға килiскен. Пу книгада пiр тамҷых таа тайма чоғыл, мында прай сын полған нимедеңер пазылча. Пастағы хакас студия, Ленинградсар ӱгренерге парғанда, хорғыстығ чааға абылаттырыбысхан. Ол студияның чуртазы уғаа аар полған, че олох туста чир-суғҷыларыбыс махачы тудынғаннар. Книгада аннаңар толдыразынаң пирiлче. Мин Светлана Семёновнаа, улуғ тоғыс иткен ӱчӱн, алғызым читiрчем, – асхан презентацияны Владимир Владимирович.

 

Чылығ тоғазығны Светлана Чаптыкова позы апарған. Ол «Первая Ленинградская» спектакль паза iдӧк адалчатхан наа кинде хайайди «тӧрееннерiнеңер» чоохтап пирген. 

 

– Ленинградсар ӱгренерге парған пастағы хакас студияның хурчағдағы аар чуртазынаңар пазарға хаҷанох сағынғам. Минiң ол сағызымнаң чағын кiзiлерiм чарасханнар, кӧдiре алғаннар. 2020 чылда пандемия тузында ибiркiде сымзырых пол парған, чӱректе хайдағ-да ӱрӱгiс тӧреен. Ағаа хоза, Илбек Чиңiстiң пайрамнығ 75 чылы чағдапча. Андада сӧбiремнең хада тӧреен-ӧскен Киндiрлiг пилтiрi аалда чуртапчатхабыс. Пiр чирде сым одыр полбин, хонғаным Геннадий Николаевич Чаптыковнаң хада пiстiң театр­ның чон хын парған артисттерiнеңер онлайн-передача тимне­бiскебiс. Соонаң  театрның директоры Владимир Владимирович Чустеев сығдыратхан, Ленинградтағы пастағы хакас студиядаңар пьеса пас салҷаң кӧңнiлерiң пар ба тiп сурған. Андағ чӧп кiргендӧк, минiң ха­раам алнында ол студияның артисттерi турыбысханнар, оларның чоохтанчатханнары, хатхырысчатханнары iле истiлген. Хакас театрына «Первая Ленинградская» ойынны тур­ғызарға полысхан ӱчӱн улуғ алғызым читiрчем. Iкi чыл мының алнында улуғ сценадағы спектакль соонаң тархын нау­каларының докторы Валентина Николаевна Тугуже­кова, минзер пастыр килiп, Ленинград хурчаанда полған хакас студиядаңар книга пас саларға чӧп пирген, – кӧңнiнең ӱлескен книганың авторы Светлана Семёновна.

 

Валентина Николаевна пу тоғазыға iдӧк килген.

 

– Пастағы хакас студияда­ңар мин Эльза Михайловна Чаркова-Коковадаң искем. Ол «Чон чарии» книгазында хакас паза орыс театрларның тархынынаңар пасхан. Анда ол пастағы хакас труппа, Ленинградсар ӱгренерге парып, чааны пос хараанаң кӧргенiн чарытча. «Первая Ленинградская» спектакль минiң кӧңнiме кiрген. Ам Светлана Семёновна аннаңар книга сығарыбыс­ты. Чоохтирға сағынчам, ағаа наука-iстезiглiг тоғыснаң айғазарға чахсы килiсче. Ирткен чылда Светлана Семёновна Ленинград хурчаанда полған артисттернiң туған-чағыннарынаң таныстырған. Тоғазығ «Читiген» театрның Пайзаң ибiнде полған. Анда мин архивтең алылған сомнарны кӧргем, анзы Светлана Семёновна архивте кӧп тоғынғанын киречiлепче, – таных­таан тархын наукаларының докто­ры Валентина Тугужекова.

 

«Первая Ленинградская» книганаң таныстырған соо­наң театрның кiчiг залында iдӧк адалчатхан спектакль пасталған. Аны режиссёр Светлана Чаптыкова 2021 чылда пастағызын турғысхан. Ол ойында амғы чиит артисттер Камилла Кокова, Александра Тахтобина, Анастасия Тумоякова, Дарья Тачеева, Анастасия Быдышева, Алиса Толмачева, Алина Гетманова паза пасхазы Илбек Ада чаа тузында пастағы хакас театр студиязы Ленинградтың хазыр хурчаан хайди ирткенiн чарыда кӧзiтчелер.

 

Светлана Семёновна Чаптыкова матлама артист, кӱстiг режиссёр полча. Ол Россияның театрлар пiрiгiзiнiң региондағы пӧлиинең илееде чыллар устаан. Че iдӧк аның паалаҷаа чох, аарлығ тоғызының пiрсi – ол Хакас театрында iстенген илбек артисттернiң пала-пархаларынаң хада пик палғалыс тутчатханы.

 

– Хакас драма театрына, Светлана Семёновнаа, «Первая Ленинградская» спектакль ӱчӱн улуғ алғызым читiрчем. Мин аны пастағызын на кӧрдiм. Клавдия Семёновна Чаркованың палазы чох полған. Ол позының чеен­нерiне тың ачынҷаң. Мин аның чеенiнiң палазы полчам. Клавдия Семёновна минi iдӧк кӧрҷең, ачынҷаң. Ол Ленинградтағы хурчағдаңар чоохтабаҷаң, че театр чуртазынаңар, гастрольлардаңар, рольларынаңар хынып ӱлесчең, – спектакльны кӧрген соонаң тың чӱрексiп парып, кӧңнiнең ӱлескен РСФСР-ның чон артизi Клавдия Чаркованың туғаны Анна Мишарина.

 

Чылығ тоғазығ соонаң, Светлана Чаптыкова презентацияа паза ойынны кӧрерге килген аалҷыларға наа книганы сыйлаан.