МИНИСТЕРСТВО КУЛЬТУРЫ РЕСПУБЛИКИ ХАКАСИЯ

Хакасский национальный
драматический театр
имени А.М. Топанова

Новости

Артыхтарның артыхтары сыйыхтар алчалар, чоныбыстың кӧңнiн кӧдiрчелер

Дата: 01.04.2026

Артыхтарның артыхтары сыйыхтар алчалар, чоныбыстың кӧңнiн кӧдiрчелер
Хакасияның культура тоғынҷыларын алғыстапча министр Светлана Окольникова
 
Культура. Олар кӱннең кӱнге постарының харахха тасталбинчатхан тоғыстарын толдырчалар, аймах ойын-кӧзiдiглер тимнепчелер. Анаң ӱлӱкӱн-пайрамнар тузында кӧрiгҷiлернi пӧзiк устарынаң ӧрiндiрчелер
 
Чайаачы кӧңнiлiг устарнаң тоғазиин хайди-да килicтiре чылығ сӧстернең пастаан Хакасия пазы Валентин Коновалов. Ӱлгӱ туразынзар чыылысхан кiзiлер аннаң харахтарын хыйа албинчатханнар. Пi­реезiнiң кӧңнi тибiреп, пастарын тӧбiн тут салтырлар. Хайди чӱрекке ӧрiнiс толбас, хаҷан Хакасия пазы оларны уғаа килicтiре махтапчатханда. 
 
– Сiрер пiстiң тӧреен чирiбiстi тиксi хазнаа ла нимес, хырығ озаринда даа махтаға сығарчазар, сабландырчазар. Че, кирек полза, Украина чирiнде парчатхан ӧнетiн чаа операциязында араласчатхан махачы чир-cуғҷыларыбыснаң тоғазығлар иртiрчезер, оларның кӧңнiлерiн кӧдiрчезер, чиңiске кӧӧктiрчезер, – Валентин Олеговичтiң поғдархастығ сӧстерi арығ чӱреенең сыхчатханын прайзы даа чахсы оңарған, турыстыра паалаан. 
 
Пастых кiзiнiң андағ улуғ хайии, тиксi хазнабыста турыстыра таныхталған культура тоғынҷыларының кӱнi тузындағы алғыстас паза алғас сӧстерi прайзының чӱреен тибiреткен, кӧңнiлерiн кӧдiрген. Анзы даа иң аарлығ сыйыхха тиңнелче нимес пе. Пiстiң Хакасияда культура тоғынҷыларына хайдағ улуғ хайығ салылчатханын, полызығ пирiлчеткенiн чахсы пiлчебiс. Аннаңар чайаачы устар саринаң андағох ӱндезiг поларға киректелчеткенiн пу тоғазығ тузында араласчатханнар чахсы оңарчалар. 
 
Мындағ чӱрексiнiстiг туста оларның полғаны ла тӧреен чирiбiске хай­дағ туза ағылғанын, сабланысха хозым иткенiн сағысха кир турған по­лар. Аннаңар даа мин Хакасиядағы А.М.Топановтың адынаң драма театрының артизi Андрей Тюкпиековсар пiрее хати кӧр салчатхам. Ол, культура тоғынҷыларынаңар паарсах, поғ­дархастығ сӧстернi исчедiп, пазын тӧ­­бiн тӱзiрiбiс турчатхан. Аның харах­тары алнында хада тоғынчатхан нан­ҷы-­арғыстары хайди аны Омск городтаң ибзер нандыра айландыр килгенi ӧӧн постарынаң турыбысча поларлар. Андада, ӧнетiн чаа операция­зы пасталчатханнаңар чарлалғанда, чардыхти мобилизация полған. Пасха оолларнаң хада аны чааға апарчатханнар. Пии аймаандағы Хызыл хара суғ аалда тӧреен-ӧскен оол, хазнабысха сидiк туста сала даа iкiнҷiлес чох чааҷы кип-азаан кискен, чир-cуғҷыларынаң хада чолға сыххан. 
 
Че кӧп паланың пабазы полчатхан, Хакасиядағы драма театрында тимнелчеткен наа ойында ӧӧн рольны толдырчатхан чайаачы усты Россияның Театр деятельлерiнiң пiрiгiзi пас­тыра, ӧткiн хайынып, Омсктаң айландырып алғаннар. Мында Россияның Театр деятельлерiнiң пiрiгiзiнiң Хакасиядағы пӧлиинiң устағҷызы полған саблығ артизiбiс Светлана Семёновна Чаптыкова-Чебодаеваны ӧткiн хайы­ныбысхан ӱчӱн таныхтирға кирек. Андағ нандырығлығ кирек соонда Андрей Тюкпиеков парчан позын тоғысха салған, махтаға сығып пастаан. Культура тоғынҷыларының кӱнi таныхталчатханда, ол Хакасия пазының холынаң Аарластығ пiчiк алған. Уғаа турыстығ сыйых тирге чарир. 
Алай ба Ольга Васильеваны кӧ­зi­дiмге аларға чарир. Сiлiг, ӧтiг ӱннiг ыр­ҷы прайзының даа кӧңнiне кiрче. Ха­касияның алнын алып, пiрее чирзер парарға кирек полза, сырай-сынға иптiг кӧрiмнiг чайаачы ус сах андох чолға сығарға тимде поладыр. СВО-дағы даа чир-cуғҷыларыбыс аның ciлiг ӱнiн турыстыра паалап турчалар. Ольга Хакасияда ла нимес, тиксi хазнабыстың аймах пулуңнарында удаа поладыр. Хакасияның ӱлгӱ туразында ағаа «Хакасияның чон артизi» танығ пирiлгенi соонда айа сабызы ӱр тохтабаан. Прайзыбыс таа чахсы пiлчебiс, андағ аарластығ атха саблығ ырҷы турыстығ тоғынча.
 
«Читiген» театрның устағҷызы Ири­на Чустугешева позының ӧткiн хы­лынызынаң, тӱзiмнiг тоғызынаң чайаачы устарын Хакасияа, Рос­сияа ла нимес, тиксi тилекейге сабландыр парир. Пу театрны тӧстеен Васи­лий Ивандаев артысхан кибiр-чозахтарны сала даа сайбабин, уламох тыыдып, пайыдып, ол Ағбанда чоннар аразындағы театрларның марығ-­фес­тивальларын удаа иртiрче, тӧреен чи­рiбiстi cыбыра махтаға сығар турча. Ағаа «Хакасия культуразының саблығ тоғынҷызы» аарластығ ат пирiлгенi турыстығ сыйых тiп паалирға чарир. Че ӧӧн танығ-cыйыхтары аны алнында сағыпча поларлар. Мында пiр дее iкiнҷiлес чоғыл. 
 
Хакасия культуразын тилiдерiнде, аны уламох пӧзiк синге кӧдiрерiнде салымнығ хозым итчеткеннер санында кӧп кiзiлернi адирға чарир. Олар прайзы даа аарластығ cыйыхтарға, чахсы танығларға турыстығлар. Тоғазығ-чыылығ тузында даа чарлалчатхан искiрiглер хоостыра анзын часхы сизiнерге чарир полған. Оларның аразында Надежда Капитонованы адир­ға кирек. Хакасиязар ааллап килген таныстарым Боград аймаан чағын пiлiп аларға сағыныбыстырлар. Экскурсоводтары Надежда Капитонова полтыр. Пастағы сӧстерiнеңӧк прайзы чахсы сизiнтiр – оларға талаан тартхан осхас, позының хынчатхан тоғызына саңай тӱгеде пирiн салған кiзi орта полтыр. Боград аймаанаңар ла нимес, тиксi Хакасиядаңар улуғ паарсаста чоохтап туртыр. Ағаа «Хакасия культуразының саблығ тоғынҷызы» аарластығ ат пирiлгенiн прайзы даа улуғ ӧрiнiсте удурлаан, айаларын айа­бин турған.
 
Валентин Олеговичсер Алиса Толмачева хығыртылғанда, хайди ол ту­ған-­чағыннарымнаң хада тӧ­реен чи­­рiм­зер парғаны сағысха кiрген. Ан­­дада пайрамнығ тӧреен кӱнiмнi та­ныхтапчатхан полғам. Ағбандағы ту­ған-чағыннарымны Таштып чирiндегi Чыланнығ аалзар апарарға «Читiген» театрдаң «Газель» автобус сурап алғам. Хакас драма театрының хай пiрее артисттерi хада парарға, ойыннар чардыхтарын кӧзiдiп, чағыннарымны ӱтертiбiс турарбыс тееннер. 
 
Кӧрiлген тусха орта театрдаң чал­ғыс Алиса Толмачева ла килген. Ан­наң кӧнi сурыбысхам, пiснең хада па­рар кӧңнiң чох полза, мин тоғыр нимеспiн теем. Анзы, пiр дее ниме чоох­танмин, парып, автобуста одыр салған. Артисттер санынаң чалғысхан даа полза, туған-чағыннарымның кӧңнiн матап кӧдiр турған. Сарназа, сарнап салыбысча, плесет сал сыхса, азахтары чирге теңминчеткенге тӧӧй пiлдiрче. Аннаңар ағаа Хакасияның ӱлгӱ туразында «Хакасияның саблығ артизi» аарластығ ат пирiлче тееннерiнде, аның ӱчӱн матап ӧрiнгем. Андағ пӧзiк атха турыстығ.
 
Iдӧк «Читiген» театрның артизi Вероника Ивандаева «Хакасияның саб­лығ артизi» аарластығ атха турысхан. Анда асхынах нимес тус iстен салып, ол позының пӧзiк чайаачы узын кӧп хати кӧзiт парир. Ағаа хайдағ ла кi­зiлер омазына хубуларға килiспинче. Кӧрiгҷiлер алнына сыхса, Вероника позының матырларының чуртазын чуртапчатхан чiли киртiстiг ойнапча тiп таныхтапчалар хада тоғынчатхан арғыстары. 
 
Культура тоғынҷыларының кӱні пай­рам кибірли республика правительствозында таныхталчатханда, илееде кізее Хакасияның Аарластығ паза алғыстас пічіктері читірілген. Андағ танығлар хайдағ даа чайаачы устың кӧңнін кӧдірчелер, наа чидіг­лерге кӧӧктірчелер. Оларны махтап, ӧріністіг туста хада полчатханнарын киречілеп, прайзы даа айа сабарын тохтатпинчатхан. Хайзы даа чахсы оңарча, хаҷан ағаа пӧзік танығ пирілчетсе, мында одырчатханнарның полғаны ла айазына айабас.
 
Хакасия пазы Валентин Коноваловтың холынаң аарластығ сыйых-танығлар алчатхан культура тоғынҷылары республикабыстың аймах аал-­городтарында махтаға сыхчалар. Олар культура тураларында, клубтар­да, библиотекаларда, олған­нарның чайаачы кіннерінде, музейлерде, театр­­ларда, туснаң даа санаспин, іс­тенчелер, ӱлӱкӱн-пайрамнарны чоннаң хада пӧзік синде иртірібізерге, кізiлерге ӧрініс сыйлирға харасчалар. Тӧлег хазыр айа сабызы поладыр.
 
Аарластығ аттарға, пӧзік сыйыхтарға турысхан чайаачы устарны арығ чӱреенең сыхчатхан паарсах cӧcтернең чылығ алғыстаан Хакасияның культура министрі Светлана Окольникова. Светлана Анатольевна, тың чӱрексін парып, піреезінзер чағын пастырып, хуҷахтабызары килчеткен чіли тудынча. Прайзынаң хада-пірге ӧрініп, пас­тых кізінің харахтары чылтырасчатханнар. Мында одырчатхан, постарының тоғыстарын, туснаң даа санаспин, тӱзімніг толдырчатхан чайаачы устарнаң ол кӧп хати тоғасча, махтабысча, алнында наа пӧгіннер турғысча.
 
– Пістің республика уғаа пай чир. Аннаңар аны сабландырарға, махтаға сығарға прайзыбыс харасчабыс. Хакасияда пір хати полған кізілер соонаң пазох аалҷы полчалар. Мында сірернің харахха тасталбинчатхан тоғыс­тарыңның хозымы улуғ. Пай тархыныбыснаң, кибір-чозахтарыбыснаң, татхыннығ чиистерібіснең аалҷыларны иң пурун піс, культура тоғынҷылары, таныстырчабыс, – таныхтаан позының алғыстас сӧзінде Хакасияның культура министрі Светлана Окольникова.
 
Культура тоғынҷыларының кӱні та­ныхталчатхан туста аарлығ сыйыхтарға турысхан чайаачы устарға улуғ нимес концерт кӧзіділген. 
 
Сомнар Дмитрий Сунчугашевти
Автор : Анатолий Султреков

Дополнительная информация для СМИ по телефону: 8 (909) 525-4478, пресс-служба Хакасского национального драматического театра имени А.М. Топанова; 8(3902) 248-120, пресс-служба министерства культуры Республики Хакасия