Новости

 

Тун ойын. Хандых айының 20-ҷi кӱнiнде А.М.Топановтың адынаң Хакас национальнай драма театры республиканың чуртағҷыларына «Хан Мирген» (12+) наа спектакльны кӧзiткен

 

Хакас драма театры чайаачы сезонын Валентина Шулбаеваның «Хакасы» пьесазынҷа турғызылған «Хан Мирген» спектакльнаң чапты. Аны Минсктегi Янка Купаланың адынаң национальнай академическай театр­ның хоос устағҷызы Дмитрий Акимов, пiстiң республиказар ӧнетiн килiп, турғысхан.

 

Дмитрий Акимов – позы Сибирьдең сыххан кiзi. Чайаачы оол, 2008 чылда Иркутсктағы театр училищезiн тоозып, олох городта Н.П.Охлопковтың адынаң драма театрында тоғынып пастаан. Анда ол 30 азыра роль толдыр салған. Iдӧк Иркутсктағы театр училищезiнде студенттернi актёр узына ӱгреткен. 2018 чылда Москвада Б.В.Щукиннiң адынаң театр институдында режиссёр специальнозын алған. Иркутсктағы драма театры соонаң Дмитрий Акимов аймах театрларда тоғынған, Черемховтағы В.П.Гуркиннiң адынаң драма театрында (Иркутск облазы), Томсктағы ТЮЗ-та (Томск облазы), Мотыгинодағы драма театрында (Хызылчар крайы) режиссёр полған. Пӱӱл кӧрiк айынаң пасти Дмитрий Акимов Белоруссиядағы театрда iстен парча.  

 

Таныхтирға кирек, А.М.Топановтың адынаң Хакас драма театры наа спектакльны «Кiчiг чир-суумның культуразы» федеральнай проектте аралазып паза театрның чайаачы сезонына чарыдып турғысты. Ойынның полтазы хоостыра Хан Мирген, пурунғы Хакас чирiнiң кӱстiг ханы полып, ыырҷыларны чағын итпинче, хай пiрее тустарда, махачы армиязын чыып, позы уйгурларның чирiн пылас сыхча. Чаа законнары хоостыра ханның палалары, пабазының соона халбин, чааҷыларның алнында чӧрерге киректер. Че Хан Миргеннiң оолғы Крис тизiбiсче...  

 

«Хан Мирген» ойын хакас тiлiнең парча. Россияның саблығ артизi, Хакасияның чон артизi Светлана Чаптыкова пьесаны сценаа килiстiре тiлбес­теен. Аалҷы-режиссёр Дмитрий Акимов спектакльны пiр айҷа тимнеен. Ағаа Хакас театр­ның устары паза ӧнетiн хығыр­тылған специалисттер полысханнар. Улан-Удэ городтаң килген композиторлар Сойжин паза Дахалэ Жамбаловтар ойынны кӧг саринаң чазааннар. Хорео­граф Кирилл Балтруков Минск городтаңох килген. Уфадаң килген хоос­чы Лилия Хисматуллина артисттернiң хайхастығ костюмнары ӱчӱн нандырған. Чарытхы киреенең Санкт-Петербургтағы хоосчы Александр Рязанцев устаан. Ойын­ның хоосчы-постановщигi Юлия Ветрова полча, ол Москвадаң килген.

 

– Мин Хакасияда пастағызын на полдым. Россияның география картазын кӧрзе, чуртазымда хаҷан даа пiди ырах чӧрбеем. Позым Беларусь Республиканың Минск городынаңмын. Хореограф чiли Хакас театрда тоғынарға истендiм. Артисттер чахсы теелбектенчелер, кiзi чооғын исчелер. Ойынны пасха тiлнең турғызарға хынығ пiлдiрген. Хакас тiлi орыс алай белорус тiллерге пiр дее тӧӧй нимес. Ол хайди-да хайхастығ, чап­сых истiлче. Артисттердең «мында ниме чоохтанчазар?» тiп удаа сурҷаңмын. Тоғыс оой, чапчаң парған – анзы ӧӧнi.

 

Хакасиязар ойын турғызарға килерге режиссёр Дмитрий Акимов хығырып ал­ған. Пiс алынҷа театрларда тоғынчабыс. Мин Минсктегi чииттер театрында iстенчем. Че халғанҷы чылларда Белоруссиядағы паза Россиядағы аймах театрларда удаа тоғынчам. Ағбанзар парарға тееннерiнде, сала маңзыри чарасхам. Сценада алыптығ нымахты турғызарбыс тiп пiлiп алғанымда, уғаа ӧрiнгем. Мындағ произведениенең хаҷан даа тоғынмаан полғам. «Хан Мирген» ойынны тимнеенiме поғдархапчам. Амды пу минiң аарлығ тоғызыма саналча. Хакасиязар па­зох хығырзалар, хайди даа килербiн. Мында мағаа iдӧк Ағбан город паза чуртағҷылары кӧңнiме кiргеннер, – теен хореограф Кирилл Балт­руков.      

 

Башкириядаң килген кос­тюмнарҷа хоосчы Лилия Хис­матуллина режиссёр Дмитрий Акимовнаң хада удаа ойыннар турғысчалар. Ол Хакасиязар килгеннеңер кӧңнiнең пiди ӱлесче:

 

– Дмитрий «Хан Миргеннi» наа оңдайнаң турғызыбы­зарға сағынған. Аның ӧӧн пӧ­гiнi – пу алыптығ нымах­ты сабға сығарыбызары. Ан­наңар костюмнарға улуғ хайығ салылған. Ойын пас­тал­чатса, Хан Мирген ӱӱлдiре чатчатхан пас сӧӧктерi алнында улуғ пичелде одырча. Андар хара кип-азахтығ, пас­тарын ах иснең чабын сал­ған кiзiлер, пастырып, хос­ти наа пас сӧӧктерiн салчалар. Олар Хан Миргеннiң чаа­да чат халған чааҷыларының сӱрнiлерi полчалар. Хан оларны кӧрбинче. Матырлар ӧӧнiнде хара ӧңнiг кип-азахтығлар. Хамны тигiр кӧк ӧңнiг тонанҷыхха чазабысхабыс. Крис­тiң хынған хызы Аглонаа хызыл-кӱрең кӧгенектi ки­зiртiбiскебiс. Костюмнарны театрның тiкчең цеғынаң хада тимнеебiс.

 

Лилия Хисматуллина Уфа городта чуртапча. 2012 чылда Москвадағы Хоос академи­ческай театрның школа-­сту­диязын тоосхан, 2016 чылда Санкт-Петербургтағы театр академиязында пӧзiк ӱгредiг алған. Пӱӱнгi кӱнде тиксi Россияҷа чӧрiп тоғынча. Ӱр ниместе аның полызиинаң паза кӱстенiзiнең Владивостокта паза Ярославльда тун ойыннар тимге сығарылғаннар. Iди костюмнарҷа хоосчы прай чирде маңнанарға харасча.

 

– Хакас тiлi башкир тiлiне уғаа тӧӧй. Ойынны кӧргенде, таныс cӧстер кӧп тоғасхан, тiлбестег дее чох прай пiл­дiстiг. Ағаа хоза, артисттер киртiстiг ойнапчалар, аннаңар нимедеңер чоох парчат­ханы оңарылыстығ. «Хан Мир­ген» спектакль сценада ӱр чуртазын, фестивальларда аралазып, чиңiстiг орыннар алзын! – чылығ сӧстер читiрiп, чооғын тоосхан Лилия Хисматуллина.

 

Наа ойында ӧӧн матыр Хан Миргеннi артист Андрей Тюкпиеков махалығ ойнапча. Аның ипчiзi Пальчоганың омазын Хакасияның саб­лығ артизi Алиса Толмачева паза Дарья Тачеева алыстыра толдырчалар. Ханның Крис оолғы артист Валентин Ульчугачев полча, хызы Селенга – Анастасия Быдышева, Крис­тiң ипчiзi Аглона – артист Камилла Кокова. Ойында Хан Миргеннiң туңмазы Мангыт харындазының орнын пылазарға кӱстенче. Аны артист Николай Бельтереков ки­лiстiре ойнапча. Пурунғы ха­кас чонның армиязынаң Са­мой аттығ махачы чааҷы ус­тапча. Артист Виктор Сагалаковтың омазы, пӱдiзi, хазыр кӧрiзi армия устағҷызының рольын толдырарға хандыра килiстiре. Ағаа улуғ паза кiчiг хадағҷылар – артисттер Михаил Карачаковнаң Николай Майнагашев – полысчалар. Анат Быдышевтiң ойынын алынҷа таныхтирға чарир. Ол кӱстiг хам полча, прай нименi орта чоохтапча. Че хайдағ ол изi чох кӧрiмнiг, сӱрдестiг ӱнi дее кiзi идiнҷе соох ойлатча. Хам тiзе, хамға тӧӧй нимес, чалаас кӧксiлiг чыл чӧрче, ха­рах оды даа чоғыл.

 

– Ӧӧн матырның рольын, Хан Миргеннi, ойнирға минi тастындағы пӱдiзiмнең хоос­тыра таллап алғаннар. Iстiндегi хылиинаң кӧңнiне кiрдi алай чох па тiп чон-чахсы чоохтир. Пастағызын Хакас театрының ӧӧн режиссёры Ти­мур Казнов Белоруссиядағы режиссёр Дмитрий Акимовха пiстiң сомнарыбысты ысхан. Ол, аны кӧрiп, тастындағы кӧ­рiмнерiбiс хоостыра хайдағ матырның омазын чайир­быс тiп таллап алған. Анаң ол пеер килгенде, кемнернi-де алыстырыбысхан. Мин Хан Миргеннi ойнирға халғам.

 

Мин ойнапчатхан матыр хан тӧлiнең сыххан. Чонының кибiрi аның сӧбiрезiне чобағ ағылған. Устағҷы кi­зее орта чарадығлар аларға ки­рек, че оолғы аны аар таллағ итчең хыйалға кир салча. Чаадаң тискен оолғын артыс салза, чон аны пiл полбас, аннаңар Хан Миргенге таллирға килiсче – палазы алай ӱлгӱ. Орта сағыстар соонаң читче нооза. Хан Мирген, саба ниме ит салғанын пiлiнiп, алҷаах парча, – чоохтаан артист Андрей Тюкпиеков.