Новости

 

Культура. Хакасияда хандых айының 23-ҷi кӱнiнде Национальнай театрларның тиксi Россия синiндегi II фестивальы пасталды

 

Фестиваль Хакасияда пiр неделя парар. Позының искусствозынаң Татарстан, Алтай, Ха­касия, Калмыкия, Карелия, Чувашия республикалардаң 200 азыра араласчы таныстырар. 30 азыра аймах мероприя­тие иртер: спектакльлар, ӱзӱ­рiглер, мастер-класстар.

 

Фестивальның пастағы кӱ­нi пресс-­конференциядаң пас­талған. Аны Хака­сияның культура министрi Светлана Окольникова асхан. Iдӧк тоғазығда араласханнар: фестивальның директоры, С.В.Образцовтың адынаң ака­демическай кӧклӧ теат­ры устағҷызының орынҷызы Наталия Афанасьева, Калмыкияның «Джангар» кӧклӧ теат­рының директоры Кеэмя Бередина, Татарстандағы Г.Тукайның ады­наң Атнинс­кай драма театрының директоры Ленар Зайнуллин, Ка­релия­ның национальнай театрының директоры Сергей Соловьев, Хакасиядағы М.Ю.Лермонтовтың адынаң Орыс академическай театрның директоры Евгения Медведкина, А.М.Топановтың ады­­наң Хакас драма театрының директоры Владимир Чус­теев.

 

– Хакасияда аймах фестивальларны иртiрерi кибiрге кiр парған, опыдыбыс улуғ. Алында хайдағ фестивальны иртiрерге позыбыс сағын таап турҷаңмыс, анаң тӧстеп, улуғ хыныснаң иртiрҷеңмiс. Россияның культура минис­терствозы улуғ киртiнiснең пiске национальнай театрларның фестивальын иртi­рер­ге оңдай пирдi, аннаңар аның ӱчӱн улам нандырығ тутчабыс. Афишаа иң чахсы спектакльлар кiрчелер. Пiс, ыраххыдаң килген аалҷыларны удурлап, тың чӱрексiпчебiс. Пiрее театрлар Хака­сиязар пастағызын на килгеннер. Калмыкиядаң «Джангар» кӧклӧ театры «Онегин» спектакльны ағылды. Карелия­ның саблығ «Нора» ойыны­наңар прайзы даа искен полар. Ол «Алтын маскаа» турысхан. Ха­касия чуртағҷылары аны кӧрiбӧк аларлар. Чувашия­даң паза Татарстаннаң театр­лар килгендӧк, сценаны тимнеп пастабысханнар. Аалҷыларны А.М.Топановтың паза М.Ю.Лермонтовтың аттары­наң орындағы театрлар чы­лығ удурлапчалар. Фестиваль чахсы ирт парар, аның ӱчӱн прайзы кӱстенче, – пресс-конференцияны асхан Хакасияның культура министрi Светлана Окольникова.

 

Национальнай театрларның тиксi Россия синiндегi фес­тивальы иң пас­тағызын Калмыкияда ирткен. Пос чи­рiн­де аны хайди удурлааннарын «Джангар» кӧклӧ театрының устағҷызы Кеэмя Бередина чарыт пирген.  

 

– Республиканың прай театрлары фестиваль турыс­тығ ирт парзын тiп тимненген. Фестиваль ӱчӱн Б.Басанговтың адынаң драма театры нандырған. Пiстiң театр Якутиядаң килген делегацияны удурлаан. Хысха тус аразына оларнаң хада чағын танызып алғабыс, ам пик ынағласчабыс. Iзенчебiс, пiстiң регионда ирткен фестиваль прайзының кӧңнiне кiрген.

 

Хакасиязар килер алнында театрлар улуғ таллағ ирткеннер. Пастап олар­ның ойыннарына хазнаның кӱс­тiг эксперттерi паалағ пиргеннер. Театрларның спектакльларында культуралары, кибiрлерi, тiллерi чахсы кӧзiдiлерге киректелген.

 

Фестивальның алғым программазынзар чатханнаң ойнирға ӱгренҷең мастер-класс кирiл парған. Ол чон узы Сергей Чарковтың уcтаанынаң 26 хандыхта 15.00-16.00 часта С.П.Кадышевтiң адынаң чон чайаачызы кiнiнiң теелбек залында иртер. Ыраххыдаң килген артисттер, режиссёрлар чатханнаң ойнирға ӱгренерлер. 27 хандыхта 11.00-12.00 часта олох залда А.М.Топановтың адынаң Хакас дра­ма театрының хореографтары Анат паза Анастасия Быдышевтер, хакас теелбектерiне ӱгредiп, чапсых мастер-­класс иртiрерлер.

 

Че хайди даа аарлығ аал­ҷылар Хакасияның ис-пайын кӧрiп аларлар: Салбых кӱргенi, Сойан-Сус ГЭС, Казановтағы, Сос пилтiрiндегi музейлер, «Хуртуйах тас» музей.  

 

– Хакасияда ирткен фес­тиваль прай аалҷыларның чӱ­реене тирең сиип парар. Пiс мында он iкi хати «Чир Чайаан» фестивальны иртiрге­бiс. Аның соонаң артисттер хайди даа нандыра айланчалар, хайзы турист чiли, кем-де гастрольлар хоостыра килче. Пicтiң ӧӧн пӧгiнiбiс – Хакасиязар килген аалҷыларны чир-суубысха, хайхастығ культурабысха, театрларыбысха хындырып алары, – теен культура министрi Светлана Окольникова.

 

 

 

Национальнай театрларның фес­тивальы А.М.Топановтың адынаң Ха­­кас драма театрының кiрле­зiнде чап­сых ойыннаң пасталған. Пурнада «Алтыр» мода театрының абахай хыста­ры ачыхты, ирбен отнаң ыс­та­дып, арығлабысханнар. Анаң iкi театр­­ның артисттерi, хакас фольклорының матырларына чӱленiп, ырҷы Аржан Тодоштың хойығ ӱннiг хайына хайхастығ теелбектенгеннер.

 

 

– Пӱӱн Хакасия Нацио­нальнай театр­лар фестивальын асча. Пу уғаа нандырығлығ кирек. Постарының искусствозынаң хазнаның аймах пулуңнарынаң килген театрлар таныстырарлар. Олар чонының культуразын, кибiрлерiн, тiлiн хайраллапчатханы уғаа чахсы. Мындағ фестивальларнаң пiс хада-пiрге тудынчатханыбыс­ты киречiлепчебiс. Пic пiр ынағ хазна полчабыс. Ӧрiнiстерiбiснең, чидiгле­рi­бiснең удур-тӧдiр ӱлесчебiс, хайдағ даа чобағны хада тобырчабыс. Фес­тивальның тӧстегҷiлерiне, ара­ласчыларына улуғ алғызым читiрчем. Ойын­нар кӧ­рiгҷiлернiң кӧңнiн кӧдiрзiн. Ӱлӱ­кӱннең! – фестивальны ас­хан Хакасия пазы Валентин Коновалов.

 

Фестиваль М.Ю.Лермонтовтың ады­наң Орыс академическай театр «Луноликая» тун ойыннаң пасталған. Ол «Ай Хууҷын» хакас чонның алыптығ нымаана тӧстене грант ахчазына турғызылған. Анда Чир-суу, чоны, чурты ӱчӱн харбасчатхан алып ипчiдеңер чоохталча.

 

«Луноликая» ойын пасталар алнында республиканың СМИ тоғынҷылары театр критиктерiнең чоох алызаpға маңнанғаннар. «Хакас чирi» газетаның хабарҷылары теат­ровед, критик, ГИТИС-тың преподавательi, искусствоведение кандидады, аймах фес­тивальларның жюри араласчызы Екатерина Морозоваа сурығлар пиргеннер. 

 

 

– Анзын чоохтирға сидiк. Хай пiрее улуғ регионнарда театрлар асхынах. Хакасияны кӧзiдiмге алза, ол география саринаң улуғ нимес, че мында сiрернiң тӧрт театр пар, ағаа хоза, ӱзi национальнай полча, пу пӧзiк процент. Искусство саринаң Хакасияда театрларға улуғ хайығ салылча. Мин, сынап, хазнаҷа кӧп чӧрчем. Пiрее регионнарда чуртағҷыларның саны кӧп тее полза, анда iкi ле театр тоғынча. Че чоохтирға сағынчам, театрлар Россияның прай пулуңнарында пар, ползын ол кiчiг дее регион, – теен ол.

 

 

– Мин Хакасиязар 2020 чылдаң удаа кил парчам, че хакас театрларын 2004 чылдаң сығара таныпчам, аймах фес­тивальларда тоғасчабыс. То­пановтың адынаң Хакас драма театрынаңар чоохтаза, аның ӧзiзi ӧӧн режиссёр Ти­мур Тамерланович Казнов килгенiнең iле кӧрiнче. Театрның чуртазынзар наа оңдайлар кирiлче, че олох туста иргi чахсы кибiрлер хайраллалча.

 

«Читiген» театрдаңар чоох­таза, аның ӧмезi наа оң­дайларны чуртасха кирерге, фестивальлар иртiрерге, аймахтарҷа чӧрерге хынчалар. Республиканың правительст­возы паза культура министерствозы «Читiгенге» чахсы хабасча. Хысха тус аразына театрның туразында матлама тыхтағ тоғызы иртiрiлген, пайзаң иб пӱдiрiп алғаннар. Пу уғаа чахсы тилiс.

 

Лермонтовтың адынаң Орыс академическай театр Ха­касияның чуртағҷыларына iдӧк ӧӧн культура ачығы полча. Республикада орыс тiлiнең чоохтасчатхан кiзiлер кӧп чуртапчалар. Орыс культуразы полған на национальнай республикада поларға кирек, – нандырған Екатерина Морозова.

 

***

Национальнай театрларның фестивальы 29 хандыхта А.М.Топановтың адынаң Ха­кас драма театрының «Той. Дым» ойынынаң чабылар. Таныхтирға кирек, пу айда хакас театрға саңай маң чох тус полды, артисттер «Той. Дым» ойыннаң хазнаҷа ӧткiн чӧрдiлер. Пастап Иркутск облазындағы «Байкальский талисман» фестивальда араласханнар. Анаң, андартын ай­ланып, олох ойыннаң Татарстанзар чол тутханнар. «Той. Дым» ойынның ӧӧн матыры – Хакас чирi, аның чоны, кибiрлерi. Мындох рес­публиканың ағырсымнығ су­рии кӧдiрiлче.